Onze verwijspraktijk EndoGooi in Bussum bestaat inmiddels 16 jaar. Hierdoor hebben we al veel patiënten voor langere tijd kunnen opvolgen. Zeker bij trauma is dat interessant én belangrijk, omdat het verloop van traumacasuïstiek zich lastiger laat voorspellen. In dit artikel bespreken wij een patiënt met verschillende soorten trauma.
Bij een 15-jarige gezonde jongen werd tijdens een caféruzie op zondagnacht een stoel tegen zijn gezicht gegooid. Hierbij was sprake van flink dentaal trauma:
- De 13 was geavulseerd.
- De 12 en de 11 waren naar palatinaal geluxeerd.
- In het onderfront waren kroonfracturen zichtbaar in de 42, 41 en 31.
Na zes weken zagen wij hem voor het eerst bij ons in de praktijk voor consult. Hij was klachtenvrij en kon redelijk kauwen met zijn tanden (afbeelding 1-6).
Diagnose
- Symptomatische parodontitis apicalis met externe resorptie 13 t.g.v. infectie.
- Onduidelijk voor de 12 en de 11, mogelijk niet-pijnlijke parodontitis apicalis 11 t.g.v. infectie.
- Symptomatische pulpitis 42, 41 en 31, onduidelijk of reversibel of niet.
Therapie
- Zo snel mogelijk spalk verwijderen en endodontische behandeling 13.
- Proefboren 12 en 11 en indien nodig endodontische behandeling.
- Tijdelijke restauraties 42/41/31 verwijderen en opbouwen en, indien nodig, endodontische behandeling.
Behandeling 13, 12, 11
We zijn begonnen met de 13 en hebben een week later de 12 en de 11 behandeld. Bij de 13 kon een volledig necrotische pulpa worden geëxtirpeerd (afbeelding 7). Aangezien we aan de vitaliteit van de 12 en 11 twijfelden, hebben we eerst een proefboring uitgevoerd en beide elementen bleken volledig necrotisch.
De kanalen zijn ultrasoon gespoeld met 2% NaOCl en EDTA onder isolatie van rubberdam. Het kanaal van de 13 is gevuld met MTA (afbeelding 8), omdat er sprake was van een niet-afgevormde radix. Dit is afgedekt met een laagje Vitrebond. In de 12 en 11 hebben we guttapercha en AH26 aangebracht via een hybride vultechniek (afbeelding 9).
Er is een plastische opbouw vervaardigd van het composiet opbouwmateriaal Clearfil core, dat diep is verankerd in het kanaal. Er is een definitieve restauratie vervaardigd van composietmateriaal Filtek Z250 kleur A3 (afbeelding 10 en 11). De behandeling is technisch goed verlopen. Echter, we hebben hem en zijn moeder uitgelegd dat de prognose van de 13 voor de lange termijn dubieus was.
Behandeling 42, 41, 31
Na het verwijderen van de lekkende glasionomeerspalk, lagen alle pulpae bloot. De 42 was bovendien verticaal gefractureerd (afbeelding 12 en 13). Het topje van de pulpae van de 31 en 41 kon worden verwijderd, en na spoelen met NaOCl persisteerden twee vitale pulpae, die zijn afgedekt met een laagje Vitrebond (afbeelding 14).
Daarna zijn de tanden weer opgebouwd met een composietrestauratie van Filtek Z250 kleur A3. De 42 is tijdelijk afgesloten met glasionomeercement, met het verzoek aan de tandarts deze tand te extraheren.
Vier jaar na trauma
In het eerste jaar is hij regelmatig bij ons op controle geweest, daarna zagen wij hem pas weer vier jaar na het trauma (afbeelding 15-18). Hij was toen 19 jaar.
Diagnose
- Persisterende niet-pijnlijke parodontitis apicalis met fistel en externe ontstekingsresorptie 13 ten gevolge van infectie.
- 12 gezonde situatie.
- Onduidelijk voor de 11, mogelijk niet-pijnlijke parodontitis apicalis 11 met ontstekingsresorptie ten gevolge van infectie.
- Etsbrug onderfront, in afwachting van een implantaat.
Aangezien de prognose slecht was voor de 13, is hij verwezen naar tandarts-implantoloog Irfan Abas. Hij heeft een CBCT-scan gemaakt en na extractie de 13 vervangen door een implantaat. Er was nog wat onduidelijkheid over de status van de 11, dus we hebben hem expliciet laten kijken naar het vermeende resorptiedefect. Dit bleek echter een groot foramen incisivum, dus een overprojectie, zelfs in de vorm van een hartje (afbeelding 19, met dank aan Irfan Abas).
Zeven jaar na trauma
Uiteindelijk zagen wij hem nog voor controle zeven jaar na het trauma, inmiddels 22 jaar.
Het klinische beeld oogde rustig, er waren (implantaatgedragen) kronen ter plaatse van de 13 en 42, geen reacties op testen (percussie/palpatie/pockets) en de reacties op koude waren bij de 21, 22, 41 en 31 normaal.
Röntgenologisch waren er evenmin bijzonderheden waar te nemen, de implantaten zagen er stabiel uit (afbeelding 20 en 21, met dank aan Irfan Abas). De diagnose was dan ook gezonde pulpae 41, 31 en geen bijzonderheden voor de overige tanden.
Conclusie
Bij dit trauma hebben meerdere tanden (forse) schade opgelopen aan het PDL, de pulpa en/of mogelijk aan het bot. De 13 en de 42 zijn verloren gegaan, de 12 en 11 zijn na endodontische behandelingen goed hersteld en de pulpae van de 41 en 31 zijn vitaal gebleven. Een avulsie is weliswaar het zwaarste trauma voor een tand, maar de forse luxaties en relatief late reponaties van de 12 en 11 hadden uiteindelijk ook voor meer schade kunnen zorgen en zelfs tot verlies kunnen leiden. Dit voorbeeld maakt duidelijk hoe belangrijk het is om traumacasussen structureel op te volgen. Het is immers nooit zeker wat er op langere termijn gebeurt. Voor meer informatie over de opvolging van dentale traumata, raadpleeg de richtlijnen op de website van de NvvE (www.nvve.com).
Marilka Elst en Flore Heiligers-Teeuwen zijn NvvE-erkende tandarts-endodontologen en voeren in Bussum een verwijspraktijk voor endodontologie, EndoGooi.