Samenwerking tussen parodontoloog en mondhygiënist
Geerten-Has Tjakkes en Kina Timmer leren elkaar kennen tijdens hun studietijd in Groningen. Hij studeert Tandheelkunde, zij Mondzorgkunde. Er ontstaat – zoals ze het zelf zeggen – een interdentale relatie. Niet alleen zakelijk, maar ook privé. Hun eigen praktijk ‘De Parodontoloog’ in Groningen bestaat inmiddels 10 jaar. Wat maakt de parodontologie zo interessant, wat is hun visie op het vak, hoe werken ze samen en welke tips hebben ze?
“Kina werkte in een parodontologiepraktijk in Groningen waar ik meeliep”, vertelt Geerten-Has. “En ik moet zeggen dat ik wel enthousiast werd van de parodontologie. Dat kwam uiteraard door Kina, maar ook door de combinatie van chirurgische behandelingen en algemene tandheelkunde. Het beste van twee werelden zullen we maar zeggen. Toen ben ik gaan informeren naar een postacademisch traject binnen dit vakgebied. Eenmaal klaar met de opleiding parodontologie ben ik weer gaan werken in diezelfde praktijk waar Kina als mondhygiënist zat. Je kunt wel zeggen dat Kina mij besmet heeft met het paro-virus.”
Kina: ”In die praktijk zagen we allebei zaken die we zelf anders zouden aanpakken. Als het niet je eigen onderneming is kan je dan proberen om dat om te buigen, of je begint een eigen praktijk. We hebben na veel rekenwerk besloten dit laatste te doen. We wilden een verwijspraktijk voor parodontologie neerzetten waar kleinschaligheid en gemoedelijk-heid de boventoon voeren. Waar parodontoloog en mondhygiënist waardering hebben voor elkaars werk en elkaar aanvullen voor een optimale behandeling van de patiënt. Een plek waar patiënten geen dokter Tjakkes zien, maar Geerten-Has en Kina. Waar ver-wijzers laagdrempelig naar kunnen insturen, maar ook makkelijk contact mee kunnen opnemen als ze een hulpvraag hebben. We willen onze expertise na-melijk graag delen.”
Wat maakt de parodontologie zo interessant?
“Ik noemde al de combinatie tussen chirurgie en algemene tandheelkunde, maar ook een deel geneeskunde”, zegt Geerten-Has. “Dat maakt het voor mij echt interessant.” Kina: “Bij parodontologie ben je niet alleen met het tandvlees van een patiënt bezig, maar met zijn of haar algehele gezondheid en vormt daarmee de basis voor verder tandheelkundig handelen. Het is eigenlijk een verzamelplek van complexe tandheelkundige vragen. Daarvoor was in mijn opleiding tot mondhygiënist weinig aandacht. Omdat ik het interessant vond en het wilde beheersen, ben ik in een verwijspraktijk gaan werken. Daar kreeg ik meer inzicht in de complexe casuïstiek die de parodontologie met zich meebrengt.”
Welke patiënten zien jullie in de praktijk?
Geerten-Has: “Wij kunnen ons als verwijspraktijk volledig focussen op de ‘moeilijke parodontitis ge-vallen’ en daardoor steeds beter worden in wat we doen. Dat maakt het ook zo mooi.
In een volle algemene praktijk is het niet altijd mogelijk om een nauwgezette behandelplanning voor elkaar te krijgen en zodoende te komen tot een optimaal herstel. Daar is niet altijd plek om per patiënt meerdere uitgebreide behandelingen in te plannen. Bij ons is die ruimte er wel, maar daar is onze logistiek en planning dan ook op ingericht. We kunnen iemand voor een bepaalde periode wekelijks behandelen en nemen daar per behandeling ook de tijd voor. Met onze technische expertise en kennis van motiveren zouden we het wellicht sneller kunnen doen, maar dan komt het resultaat en de motivatie van de patiënt onder druk te staan.
Onze patiëntenpopulatie is ook anders dan in de algemene praktijk. Wij zien hier een selectie; de mensen die de stap hebben gezet om naar een specialist te gaan. Veelal een gemotiveerde groep patiënten. Tuurlijk haken er bij ons ook wel mensen af, maar wel minder dan in de algemene praktijk.”
Kina: “Vroeger was er een cultuur dat een paropraktijk de patiënten lang zelf bleef behandelen. In de loop der tijd is men daar een beetje van teruggekomen. Wij doen de intake, anamnese, maken een status, röntgen, komen tot een diagnose en maken op basis daarvan een behandelplan. We begeleiden een patiënt in het actieve behandeltraject, maar als de situatie gezond en stabiel is, gaat hij weer terug naar de eigen praktijk. Wij doen dan soms op termijn nog één of meerdere herbeoordelingen.”
Wat is jullie visie op parodontologie in de praktijk?
Kina: “We streven naar een gezonde, voorspelbare en duurzame parodontale situatie die de patiënt zelf in stand kan houden. Het doel is om samen met verwijzers te werken aan een optimale mondgezondheid, waarbij de patiënt zich bewust is van zijn of haar eigen inzet.
Juist die bewustwording is een belangrijke pijler in onze aanpak. Dit doen we onder andere door middel van plaquekleuring in combinatie met fotografie, wat het plaque en tandsteen voor de patiënt zichtbaar maakt. Hierdoor wordt de patiënt niet alleen meer betrokken bij zijn of haar eigen mondgezondheid, maar ontstaat ook een intrinsieke motivatie om zelf de juiste mondhygiënemaatregelen te nemen.”
Geerten-Has: “De mondhygiënist speelt hierin een cruciale rol. Nog te vaak wordt hij of zij gezien als degene die “even het gebit schoonmaakt”. Een nogal denigrerende kijk op het vak vind ik dat. Een grondige professionele reiniging is uiteraard een belangrijk aspect, maar juist die intrinsieke motivatie naar boven brengen en de patiënt bewust maken van haar eigen verantwoordelijkheid en de invloed van lifestyle vereist een hoop inzet en geduld.
Bij complexe gevallen of patiënten met een moeilijk behandeltraject is het bijvoorbeeld belangrijk om realistische verwachtingen te scheppen. Een langdurig behandeltraject kan nodig zijn om een duurzame parodontale gezondheid te bereiken. Wij werken dan ook nauw samen met onze verwijzers door de relatie met onder andere endodontische, restauratieve en prothetische behandelingen. Door een goede uitleg en gezamenlijke inspanning kunnen we het verloop van de behandeling goed inschatten en de patiënt in de juiste richting begeleiden. Patiënten die volgens plan blijven terugkomen voor ondersteunende parodontale behandeling en periodieke herbeoordelingen, zullen na verloop van tijd een meer consistente mondverzorging en mondgezondheid ontwikkelen.
We prediken niet hoe het “hoort” of “moet”, maar bieden praktische tools voor zowel patiënten als verwijzers om de parodontale zorg in de eigen praktijk daarna zo effectief en duurzaam mogelijk aan te pakken. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid.”
Hoe werken jullie samen als parodontoloog en mondhygiënist?
Kina: “We zien elkaar heel veel als getrouwd stel, met een gezamenlijke passie voor het vak, dat een eigen praktijk runt. Dat maakt onze samenwerking ook zo efficiënt. We kunnen elkaar blindelings vertrouwen, schakelen snel, respecteren elkaars talent en vullen elkaar aan. Geerten-Has is daarbij het gezicht naar de verwijzers toe en doet onder andere de chirurgie. De indicatie voor chirurgie probeer ik juist weer te voorkomen door een goede niet-chirurgische behandeling. Dat is ook het verhaal richting patiënten. Als ze hun gedrag aanpassen helpen ze zichzelf. Ze hoeven dan soms geen uitgebreide chirurgische behandeling meer te ondergaan.”
Geerten-Has: “Werk en privé lopen door elkaar heen, dat kan niet anders. Het staat ons functioneren niet in de weg. Het maakt ons alleen maar sterker. Dat zie je aan de groei die we als praktijk hebben doorgemaakt. Tien jaar geleden begonnen we met drie medewerkers – wijzelf en een assistent – nu zijn we met een team van 14 mensen. We zijn trots op wat we in tien jaar met elkaar hebben opgebouwd.
Onze ambitie is niet om de praktijk per se te laten groeien – iets dat met de beschikbare ruimte hier niet kan en met het huidige personeelstekort ook lastig is – maar juist om meer zorg te bieden in een multidisciplinaire setting. Ik leer veel van Kina als mondhygiënist en zij weer van mij, maar het is ook leuk om met andere vakgenoten te praten en te sparren, wat we regelmatig doen bij intercollegiale overleggen. Samenwerken met mensen met een originele kijk op parodontologie en met wie je kennis deelt zet je aan tot nadenken, leidt tot nieuwe inzichten en zorgt uiteindelijk voor betere resultaten. Het delen van kennis en elkaars expertise maakt ons allemaal beter.
Uiteindelijk willen we een expertisecentrum wor-den voor parodontologie waar onderwijs, opleiden en behandeling samenkomen. Dat betekent wel dat we meer ruimte nodig zullen hebben…”
Bestaat er een ideale vorm van samenwerking?
Kina: “De mondhygiënist speelt een cruciale rol in het vroegtijdig opsporen van parodontale aandoeningen door middel van systematische screening en het uitvoeren van tandvleesonderzoek. De tandarts is verantwoordelijk voor de uiteindelijke diagnose en ook voor het bepalen wie het beste de behandeling kan uitvoeren. Een goede samenwerking zorgt ervoor dat patiënten op tijd de juiste zorg ontvangen. Door elkaars expertise te benutten, kunnen tandarts en mondhygiënist een gecoördineerde aanpak bie-den, wat leidt tot effectievere preventie en behandeling van parodontale aandoeningen.”
Geerten-Has: “In de samenwerking tussen tandarts en mondhygiënist is niet altijd een vastomlijnd model, vooral niet in de algemene praktijk. Wij werken als verwijspraktijk om hen te ondersteunen. Niet alleen in het geval van complexe casussen en chirurgie. Als er vragen zijn is er altijd ruimte voor collegiaal overleg. Wanneer er restproblemen zijn of als een patiënt niet goed uitkomt, is het belangrijk dat je ons tijdig inschakelt.
Het is ook essentieel om als tandarts en mondhygiënist vooraf goed samen te overleggen. Bij complexe casussen is het nodig om aan röntgendiagnostiek te doen. Veel zelfstandige mondhygiënisten hebben bijvoorbeeld pockets wel scherp, maar beschikken niet altijd over de juiste röntgenbeelden om een volledige diagnose te stellen. Daardoor zal je zaken missen.
Dit benadrukt het belang van goed overleg. Vooral als het gaat om het herkennen van overbelasting en andere problemen die buiten het zicht van de mondhygiënist vallen.”
Kina: “De samenwerking gaat verder dan alleen technische aspecten, ook de persoonlijke benadering speelt een grote rol. Je moet elkaar als tandarts en mondhygiënist goed aanvoelen. We moeten scherp blijven, omdat veel behandelingen volgens standaardrichtlijnen verlopen, maar persoonlijke factoren zoals de lichamelijke en psychische gesteldheid van de patiënt moeten ook worden meegenomen. Het draait om het juiste gevoel en een individuele aanpak voor elke patiënt. Preventie en vroege behandeling is daarbij de sleutel om ingrijpende behandelingen zoals chirurgie en implantaten te voorkomen.”
Hebben jullie tips voor collega’s?
Geerten-Has: “Als een tandarts een parodontale afwijking ziet, stuurt hij meestal door naar een mondhygiënist. Niet altijd met een gerichte vraagstelling of diagnose. De mondhygiënist zou meer kunnen en willen bijdragen aan de diagnostiek. Tandarts en mondhygiënist zouden er gezamenlijk naar moeten kijken en overleggen om zo gezamenlijk tot een diagnose en realistische behandelplanning te komen. Het doorverwijzen naar een mondhygiënist betekent niet dat je als tandarts van de verantwoordelijkheid van de parodontale zorg af bent.”
Kina: “De periodieke parodontale screening (PPS) behoeft uitleg richting patiënten. Maak duidelijk waarom een gezond parodontium belangrijk is voor het behoud van gebitselementen en voor de algehele gezondheid en dat de PPS en de daaruit volgende acties daar een bijdrage aan kunnen leveren. In de ideale situatie zal de patiënt uiteindelijk zelf vragen om deze tandvleesscore. De uitkomst van deze screening is dan weer de legitimatie om verder te gaan met het behandeltraject.”
Geerten-Has: “Maak contact met collega’s laagdrempelig. Mondhygiënisten die patiënten insturen kunnen bij ons in de praktijk meekijken bij de flaps van hun eigen patiënten. Dat stimuleren we actief en brengen we naar voren in de onderlinge communicatie. Ook bieden we tandartsen, mondhygiënisten en studenten de mogelijkheid om mee te lopen. Als verwijspraktijk willen we heel benaderbaar zijn voor collega’s. Er moeten geen drempels zijn om contact op te nemen. Je kunt ons gerust bellen, mailen, of langskomen om even te overleggen.
Heb je als algemeen tandarts of mondhygiënist dus te maken met een paro casus waar je niet uitkomt, zoek dan contact met een parodontoloog. Niet elke casus hoeft een verwijzing te zijn.”
Geerten-Has Tjakkes, parodontoloog
Kina Timmer-Tjakkes, praktijkmanager/mondhygiënist